Waar is dit verhaal voor jou mee begonnen?
De vonk voor dit boek was de vraag hoe je je als mens ontwikkelt en een individueel narratief opbouwt. Al vrij snel stonden de systemen waar we in leven centraal. Je kan je verzetten tegen die systemen of je kan proberen jezelf daarin te laten passen. Om die vraag te beantwoorden ben ik vertrokken vanuit een eeneiige tweeling. De twee zussen in dit verhaal zijn genetisch gezien dezelfde persoon, maar ontwikkelen zich totaal anders. Dat gaf mij twee werelden die ik met elkaar kon laten botsen.
Hoe heb je die twee narratieven vervolgens neergezet?
Ise is het hoofdpersonage, met haar beland je in een soort sprookje wanneer ze terugkeert naar haar ouderlijk huis. Als lezer krijg je van haar het meeste mee en zul je je ook het meest met haar identificeren. Maar natuurlijk heb je ook de brieven van Ursula, waarmee je een duidelijk beeld krijgt van haar verhaal en psychologische ontwikkeling. Tot slot zijn er de gesprekken in het collectief, die voor mij heel belangrijk waren. Voor mij is Dodeman een existentieel verhaal over twee zussen die allebei heel erg worstelen met het opbouwen van een eigen verhaal en hun omgang met verbeelding en herinneringen.
Het collectief wordt van binnenuit en van buitenaf belicht en er is een belangrijke rol voor de dialoog in die delen van de roman.
Het was voor mij heel belangrijk om verschillende denkers in het feminisme aan bod te brengen. Ik heb het idee dat er soms heel simplistisch wordt gedacht over activisme en feminisme, terwijl we als mensen juist hele complexe wezens zijn. Ik wilde graag een realistisch beeld schetsen van wat er gebeurt als je mensen met een gemeenschappelijk doel samenbrengt. Ik heb geprobeerd te laten zien hoeveel meningen, nuances en conflicten daar dan aan bod komen, en dat het vaak ook schuurt. Ik heb het gevoel dat activisten aan hele hoge standaarden worden gehouden, terwijl je je kan afvragen waarom. Elke poging om de wereld te veranderen zou moeten worden toegejuicht. Het zorgt ervoor dat veel mensen bang zijn om zich in de wateren van het activisme te begeven, omdat je dan perfect en moreel onschendbaar zou moeten zijn. Daar geloof ik echt niet in.
Een terugkerend thema is het verlangen om je verhaal te herschrijven.
Ise en Ursula zijn allebei hele onbetrouwbare vertellers, en dat is natuurlijk niet ongebruikelijk in romans, maar eigenlijk zijn we in het echte leven allemaal onbetrouwbare vertellers. We leven allemaal volgens verhalen (groot en klein) die onze blikken, perspectieven en herinneringen kleuren. Door dat gegeven kun je aanspraak doen op de waarheid. Het boek gaat voor mij ook heel erg over wie mag spreken en wie mag vertellen. Dat zit ook in de vorm. Er komen veel vrouwen en non-binaire mensen aan het woord. Ik heb er heel bewust voor gekozen om de paar mannen die zijdelings aan bod komen in dit boek niet te laten spreken. Niet omdat ik geloof dat mannen geen recht van spreken hebben, maar het is wel een literaire ingreep tegen de gangbare gang van zaken. Het boek is enerzijds een oproep om een narratief te kiezen, maar het is ook een oproep om te begrijpen dat geen enkel mens zo eenduidig in elkaar zit. Ik geloof echt dat het het publieke debat ten goede kan komen als we begrijpen dat we allemaal experimenteren met hoe de wereld in elkaar zit. Als we zien dat we allemaal proberen, wordt het makkelijker om met elkaar in gesprek te gaan.
Je bent heel bewust en nauwkeurig omgegaan met de naamgeving in dit verhaal. In de personages in dit boek echoën bestaande vrouwen en sprookjesfiguren. Hoe ben je te werk gegaan?
Ik vind de taal heel belangrijk en zeker in een narratief speelt symboliek en naamgeving voor mij een grote rol. Vaak als iets een naam krijgt bestaat het pas. Een naam geven aan een personage wekt heel veel associaties en betekenislagen op. Zo zijn de namen geen vaststaande elementen met vaststaande interpretaties. Ik hoop ook dat de lezers meer betekenislagen kennen dan ik als schrijver alleen. Een van mijn personages heet bijvoorbeeld Gloria, wat voor mij tijdens het schrijven verwees naar Gloria Steinem, maar sommige lezers legden direct een link met Gloria Wekker. En dat kan ook. Ik wilde vooral aanzetten tot betekenisgeven zonder alle antwoorden te geven.
Er is een belangrijke rol weggelegd voor het huis in dit verhaal, net als voor de aangrenzende plantentuin.
Voor mij voelt het huis van Ise en Ursula, net als mijn eigen huis, als een levende entiteit. In de roman is hun ouderlijk huis een ankerpunt; afgezien van de proloog spelen alle scènes zich af in het huis of in de tuin. Het huis vormt een soort prisma van waaruit de rest van de wereld bekeken wordt en tegelijkertijd draagt het bij aan het benauwde gevoel. In een eerdere versie was het huis zelf een sprekend personage. Daar ben ik niet mee doorgegaan maar het huis is altijd een soort levend organisme gebleven dat meer weet dan de rest van de personages.
Je richtte zelf ook een feministisch collectief op, Hyster-X. Wat brengt het jou om over dezelfde thema’s fictie te schrijven?
Ik denk dat fictie iets heel unieks kan doen, wat academisch en opiniërende stukken niet kunnen bieden. Het creëert ruimte en meerduidigheid. Ik heb er heel bewust voor gekozen om bijvoorbeeld geen femicide of verkrachtingen letterlijk te beschrijven omdat ik geen empathie wilde afdwingen bij de lezer. Ik wilde cerebraal die feiten presenteren zonder de lezer mee te sleuren in een sensationeel en overdonderend verhaal. Ik wil empathie opwekken op een gebalanceerde manier met de theorieën, gedachten en feiten. Dat maakt fictie mogelijk. Het lezen van fictie is bovendien een hele lichamelijke ervaring: dezelfde neuronen vuren als je het meemaakt als wanneer je het leest. Door de personages iets te laten meemaken geef je de lezer ook iets mee van die ervaringen. Dat is een kracht die in literatuur schuilt waarmee je lezer kan aanzetten tot nadenken, zonder het academische en het feitelijke.
Waar ben je het meest trots op als het om dit boek gaat?
Ik ben er – denk ik – in geslaagd om een boek vol feministische theorie, discussies en nare feiten te schrijven zonder aan spanning en leesplezier in te boeten. Dat was mijn ambitieuze doel.