Tayeb Salih is misschien wel de bekendste Sudanese schrijver in het Westen, en deze klassieker werd door de Arab Literary Academy geselecteerd als een van de belangrijkste Arabischtalige romans van de twintigste eeuw. Het boek volgt Mustafa Sa'eed, die na het behalen van zijn doctoraat en jaren in Engeland terugkeert naar zijn dorp Wadi Hamid. Sa'eed is een kind van het Britse kolonialisme en het koloniale onderwijssysteem. Tegen een achtergrond van de ontmoeting tussen Sudan en het Westen brengt Salih verhalen over mannelijkheid en oriëntalisme samen.

Deze documentaire van de Sudanese filmmaker Suhaib Gasmelbari volgt vier gepensioneerde filmmakers: Ibrahim Shaddad, Manar Al Hilo, Suleiman Mohamed Ibrahim en Altayeb Mahdi tijdens hun poging om een oude bioscoop in Omdurman nieuw leven in te blazen. De film laat hun liefde voor film zien, maar ook hun onderlinge vriendschap en de lange weg die zij hebben afgelegd om überhaupt film te kunnen studeren en maken. Zonder de politiek expliciet centraal te zetten, schetst de documentaire heel subtiel de dagelijkse realiteit onder de militaire dictatuur. Een prachtige film over vriendschap en wat het betekent om cultuur levend te houden.

Alsarah & The Nubatones behoren voor mij tot de mooiste stemmen van de Sudanese diaspora. Op Manara geeft Alsarah een nieuwe interpretatie aan aghani al-banat, een muziekgenre dat traditioneel werd gezongen door vrouwen voor vrouwen. In plaats van deze traditie simpelweg te reproduceren, laat het album zien hoe cultuur voortdurend in beweging is. Oude melodieën en ritmes krijgen een nieuw leven zonder de verbinding met hun oorsprong te verliezen. Manara laat zien hoe fluïde cultuur is en hoe tradities zich blijven ontwikkelen, ook buiten de grenzen van Sudan.

Al-Saddiq Al-Raddi is een van de meest besproken Arabischtalige dichters uit Sudan. A Monkey at the Window is zijn eerste tweetalige bundel, met gedichten in zowel Arabisch als Engels. Zijn poëzie zit vol levendige beeldspraak en beweegt zich moeiteloos tussen het intieme en het politieke. In zijn werk komen herinneringen en de complexe geschiedenis van Sudan samen. Een hele mooie introductie tot Sudanese poëzie.

Een prachtige documentaire van de Tunesische regisseur Hind Meddeb, die een groep jonge revolutionairen volgt tijdens de Sudanese revolutie van 2018-2019 en de val van Omar al-Bashir na dertig jaar autoritair militair bewind. Sudan heeft een lange en rijke geschiedenis van orale traditie die in deze documentaire centraal staat. Cultuur en poëzie worden ingezet als vormen van verzet en als manier om nieuwe werelden te verbeelden. Tegelijkertijd geeft de film veel context over het politieke en sociale klimaat van Sudan vóór de huidige oorlog, en laat ze zien hoe mensen het heft in eigen handen nemen wanneer het gaat om de toekomst van hun land – met speciale aandacht voor de rol van vrouwen in deze strijd.

Leer Sudan kennen via de rijke eettradities van het land. Dit boek is samengesteld door chef, food-archivist en schrijver Omar Al Tijani en is het eerste Engelstalige boek dat de Sudanese eetcultuur uitgebreid documenteert. Al Tijani verweeft recepten met zijn eigen 

relatie tot eten en Sudan, en laat op een prachtige manier zien hoe belangrijk eten is binnen de Sudanese cultuur. Van koekjes en sapjes tot inheemse granen. Al Tijani heeft oog voor detail en slaat  niks over – ook Sudanese gebruiken rondom eten en spreekwoorden krijgen een plek. Verder zijn er handige tips en alternatieve recepten voor verschillende diëten, waaronder veganisme. Echt een ontzettend mooi en belangrijk boek.

Niet per se een lees- of luistertip, maar ik zou deze lijst niet kunnen samenstellen zonder het belangrijke werk van de kunstenaar Kamala Ibrahim Ishaq te belichten. Ze is een van de pioniers van de moderne Sudanese kunst. Ze was een van de eerste vrouwen die afstudeerde aan het College of Fine Arts in Khartoem en richtte later samen met een aantal van haar studenten de invloedrijke conceptuele kunstbeweging Crystalist Group op. In haar eigen werk staat de spirituele en onzichtbare wereld van vrouwen centraal. Ze deed jarenlang onderzoek naar de Zar-traditie, een spirituele ceremonie waarbij muziek en dans samenkomen. Haar schilderijen bewegen zich ergens tussen droom en werkelijkheid en zijn unlike anything else. Zeker de moeite waard om eens op te zoeken.

Deze documentaire van de Sudanese filmmaker Hajooj Kuka speelt zich af in het Noeba-gebergte en de staat Blauwe Nijl, en documenteert het conflict tussen de bevolking en het regime van Omar al-Bashir door de rol van muziek en cultuur centraal te zetten. De Antonovs uit de titel verwijzen naar de Russische vliegtuigen die door het regime werden gebruikt om dorpen te bombarderen. Toch gaat de documentaire niet alleen over oorlog. Door muziek, dans en spontane jamsessies laat Kuka zien hoe gemeenschappen zichzelf cultureel en spiritueel overeind houden. De film volgt geen vaste verhaallijn, maar bestaat uit verschillende momenten en ontmoetingen, en geeft beeld aan wat het vandaag de dag betekent om Sudanese te zijn.