Het Isfahan van de zeventiende eeuw komt tot leven in dit romantische, feministische verhaal over een jong meisje dat leert haar eigen pad te bewandelen. Na de dood van haar vader en een onbezonnen daad moet ze er alles aan doen om een goed leven op te bouwen voor haar en haar moeder. 

Uitzonderlijk mooi aan dit boek is hoezeer je gaat houden van Perzische tapijten, waar zo veel aandacht, creativiteit en ambacht in schuilgaat. Je zult nooit meer achteloos op of langs een Perzisch tapijt lopen, maar voor je zien hoe mensen eeuwen geleden al deze patronen ontwierpen en hoe handen met veel precisie duizenden knopen legden.

In deze verhalenbundel van de Koerdisch-Iraanse auteur Ava Homa staat in elk hoofdstuk een andere vrouw centraal die moet zien te overleven onder de Islamitische Republiek van Iran die in 1979 aan de macht kwam. 

De ene hoofdpersoon is recentelijk gescheiden, de ander net getrouwd, en weer een ander komt plots achter een geheim van haar man. Wat ze allemaal gemeen hebben: ze worden beperkt door de maatschappelijke regels en wetten die het islamitische regime hen opdringt, en ze moeten omgaan met (impliciete) verwachtingen die zijzelf of anderen over hen hebben. Allen verzetten zij zich, zij het subtiel, zij het expliciet.

Mocht je dit jaar naar het filmfestival Movies That Matter gaan, dan is deze fenomenale documentaire een must-see. In de hoofdrol heldin Sara Shaverdi, een motorrijdende no-nonsense vrouw die in een klein dorp in het noordwesten van Iran woont, waar traditionele ideeën over man-vrouwrollen overheersen. Shaverdi verzet zich al haar hele leven tegen deze normen en besluit nu het eerste vrouwelijke gemeenteraadslid te worden in haar dorp. Ze stuit op frustrerend veel tegenwerking door mannen, maar geeft nooit op. Dit portret van haar is zeer liefdevol, kwetsbaar, krachtig en ook nog eens prachtig gefilmd. De shots van Shaverdi op haar motor stralen vrijheid uit. 

Te zien op Movies That Matter van 21 t/m 28 maart

Waar slavernij in Europese koloniën in de negentiende eeuw werd afgeschaft, bleef het in Iran tot 1929 nog toegestaan. Tot die tijd zijn er vooral vanuit Oost-Afrika zwarte mensen naar het land gebracht. Nu maken Afro-Iraniërs deel uit van de Iraanse bevolking. Zij leven vooral in de zuidelijke provincies.

Het bijzondere In the Palace of Flowers is verteld vanuit het perspectief van een zwarte tot slaaf gemaakte vrouw die gedwongen was in de harem van de koning te werken aan het eind van de negentiende eeuw. Jamila heeft ambities om meer van haar leven te maken, om van belang te zijn, om niet vergeten te worden. Ondertussen zijn het roerige tijden aan het hof, met groeiende onvrede van de bevolking en dreiging vanuit Rusland en Engeland.

Deze klassieker moet je ooit in je leven gelezen of gezien hebben. Kunstenaar Marjane Satrapi maakte in 2000 de graphic novel over haar leven, die in 2007 is verfilmd. Ze groeit op in de jaren tachtig in Iran, waar ze telkens in verzet komt tegen het islamitische regime. Als ze eenmaal naar Oostenrijk verhuist, moet ze zich voortdurend verhouden tot het beeld dat westerlingen van haar hebben. Het boek is simpel maar onwijs goed getekend. Bovendien is het grappig en kun je niet anders dan van het rebelse hoofdpersonage houden. 

De film die in dezelfde zwart-witstijl is gemaakt, is eveneens voortreffelijk omdat alle illustraties uit het boek gaan leven.

In 2022 gingen mensen in Iran massaal de straat op om te demonstreren onder de leus ‘Vrouw, Leven, Vrijheid’. Vooral veel jongeren waagden het zich uit te spreken tegen het regime dat hen beknot. Sommigen moesten deze verzetsdaad met hun leven bekopen. 

De Frans-Iraanse auteur Delphine Minoui verplaatst zich in deze vlotte roman in zo’n jong meisje dat voelt dat ze niet anders kan dan de straat opgaan. Ze schreeuwt leuzen om los te breken van de verstikkende regels waar ze onder leeft en ze verbrandt haar hoofddoek om haar ongenoegen over het regime te laten blijken. Minoui maakt zo op meeslepende wijze de massale opstand van 2022 invoelbaar.

In 1953 wilde de democratisch gekozen premier en door velen geliefde Mohammad Mossadegh de olie van het land nationaliseren, maar de Britten en Amerikanen namen hem dat niet in dank af. Zij zetten heimelijk een coup in gang waardoor olie beschikbaar bleef voor hen. Die gebeurtenissen vormen de achtergrond van dit verhaal dat op tedere wijze lichtheid en romantiek weet te verbinden aan zwaarte en verlies. 

Een jonge vrouw en man ontmoeten elkaar in een kantoorboekhandel en er ontluikt algauw een voorzichtige maar gepassioneerde liefde tussen hen. Als er grote demonstraties uitbreken en Mossadegh wordt afgezet, raken ze elkaar kwijt en dragen dat verlies decennialang nog met zich mee.

Het dictatoriale regime in Iran sluit dissidenten maar al te graag op en martelt ze. Een van de martelmethodes is ‘white torture’: de gevangene krijgt weinig of geen sensorische prikkels door in een isoleercel opgesloten te zitten, smaakloos eten te krijgen, geen kleuren om zich heen te zien, geen geluiden te horen en constant met het licht aan te moeten leven. Deze foltering maakt je langzaamaan kapot. 

Mensenrechtenactivist Narges Mohammadi, die in 2023 de Nobelprijs voor de Vrede ontving, interviewde twaalf medegevangenen tijdens haar tijd in de Evin-gevangenis. Alle verhalen samen maken duidelijk hoe 'white torture' je de rest van je leven kan blijven achtervolgen.

Onder het islamitische regime van Iran is dansen verboden. Maar dat belet velen er niet van toch hun passie uit te oefenen. Theatermaker Nastaran Razawi Khorasani sprak met een paar choreografen en dansers en zette hun verhalen om in een ijzersterke voorstelling. 

Razawi Khorasani speelt op het podium op een gelaagde manier met concepten als censuur, zichtbaarheid en onzichtbaarheid. This is not a dance doet het voelen alsof de dansers en choreografen hier bij ons zijn en alsof ze speciaal voor ons een optreden verzorgen. 

Tournee t/m 28-3.

Vlak over de grens van Iran, aan de Iraakse kant, bevinden zich talloze Koerdische Iraniërs die Iran zijn ontvlucht en zich bij de oppositie daar hebben aangesloten. In 2023 reisde filmmaker Beri Shalmashi af naar Iraaks-Koerdistan en portretteerde veelal vrouwelijke verzetsstrijders. De documentaire geeft een goed beeld van het leven van deze mensen en van hun motivaties om zich gezamenlijk voor te bereiden op een strijd tegen het Iraanse regime. Nu de VS overweegt deze Koerdische verzetsgroepen te bewapenen, is deze zorgvuldig gemaakte documentaire actueler dan ooit.